Koniugacje (спряжение)

LV. 14

Teoria

W koniugacji (odmianie czasownika przez osoby) mamy dwie liczby: pojedynczą (singular) i mnogą (plural).

Osoby w liczbie pojedynczej to:

  1. ja
  2. ty
  3. on / ona / ono, pan / pani

W liczbie mnogiej:

  1. my
  2. wy
  3. oni / one, panowie / panie, państwo

koniugacje

Forma bezokolicznika (infinitiv) prawie zawsze zakończona jest na -ć.

NA PRZYKŁAD: czytać, chodzić, mówić, tańczyć, prosić, pisać, pracować itd.

Inne formy to na PRZYKŁAD:

  • móc [mogę, możesz],
  • piec [piekę, pieczesz],
  • biec [biegnę, biegniesz].

Wyróżniamy trzy koniugacje, których końcówki dla każdej z osób wyglądają następująco:

koniugacje-2

W koniugacjach -m / -sz i -ę / -isz / -ysz usuwamy -ć i dodajemy końcówki osobowe.

Często czasowniki zakończone na -ać / -eć są w pierwszej koniugacji.

Czasowniki zakończone na -ić zawsze są w koniugacji -ę / -isz, ale UWAGA: jeśli czasownik w bezokoliczniku ma w zakończeniu tematu litery c, l lub dz, to formy ja i oni / one nie mają -i!

NA PRZYKŁAD:

  • płacić – płacę, płacisz, płaci, płacimy, płacicie, płacą;
  • palić – palę, palisz, pali, palimy, palicie, palą;
  • chodzić – chodzę, chodzisz, chodzi, chodzimy, chodzicie, chodzą;

Czasowniki zakończone na -yć w pierwszej osobie liczby pojedynczej (ja) i trzeciej liczby mnogiej (oni / one) nie mają -y;

NA PRZYKŁAD:

  • tańczyć – tańczę, tańczysz, tańczy, tańczymy, tańczycie, tańczą.

W koniugacji -ę / -esz czasowniki zakończone na -ować NA PRZYKŁAD: pracować, studiować, kupować – odmieniamy przez wyeliminowanie zakończenia -ować i dodanie odpowiednich końcówek osobowych.

W tej koniugacji są też czasowniki nieregularne, na przykład: pisać (piszę, piszesz), móc (mogę, możesz), chcieć (chcę, chcesz).

Czasami trudno określić, do której koniugacji należy czasownik. Proponujemy zawsze sprawdzać (w słowniku lub Internecie) pierwszą i drugą osobę liczby pojedynczej (ja, ty), żeby dobrze koniugować czasowniki.

koniugacje-3

Ćwiczenie 1. Proszę wybrać poprawną formę.

a) Moja córka [//] swój pokój.
b) Mąż z żoną [//] sport.
c) Czy oni [//], kim jesteśmy?
d) Czy ty [//], co do ciebie mówię?!
e) To prawda, że (wy) [//] własny biznes?
f) Ja i on [//] kurs.
g) Dzieci [//] po całym domu.
h) Panowie [//] wykładu.
i) Drzwi same się [//].
j) Wiktoria [//] za pizzę i colę kartą.
k) Tylko ja [//] naprawić okno.

Ćwiczenie 2. Proszę napisać poprawną formę czasownika.

1.
Zawsze całą rodziną (my)
[spędzać] (1) wakacje nad morzem.
2.
Nasze dzieci
[uwielbiać] (2) budować zamki z piasku
3.
na plaży, a moja żona całymi dniami
[opalać się] (3)
4.
i
[czytać] (4) swoje ulubione książki. Normalnie ciężko
5.
pracuję, ale na wakacjach tylko
[odpoczywać] (5),
6.
nie
[odbierać] (6) telefonów, nie
7.
[rozmawiać] (7) z klientami i nawet nie
[otwierać] (8)
8.
poczty. Turyści chętnie
[przyjeżdżać] (9) do Trójmiasta,
9.
więc (my)
[szukać] (10) noclegu dużo wcześniej. Moja
10.
żona
[pytać] (11) przyjaciół i znajomych, gdzie
11.
warto się zatrzymać. Ja
[przeglądać] (12)
12.
fora i strony internetowe, a dzieci? Próbują nam nie
13.
[przeszkadzać] (13). Właśnie (my)
[wybierać] (14)
14.
miejsce, do którego pojedziemy w tym roku. Czy [wy]
15.
[znać] (15) jakiś dobry hotel w Trójmieście? Przyjaciele
16.
[polecać] (16) nam Sopot, co o tym myślicie?

Ćwiczenie 3. Proszę uzupełnić poprawną formą – wiedzieć, umieć czy znać?

Moja dziewczyna
świetnie tańczyć.
Czy (ty)
, jak zrobić ciasto czekoladowe?
Jeździmy na nartach bez kasków, chociaż
, że to jest niebezpieczne.
Bardzo dobrze (ja)
gramatykę polską, ale nie
płynnie mówić.
Oni
, gdzie mieszkasz. (ty)
ich?
Wy nie
mojego męża, ale on dużo o was słyszał.
Skąd mam
, kim on jest? Pierwszy raz go widzę!
Ci przewodnicy
Gdańsk jak własną kieszeń.
Czy (ty)
jeździć rowerem bez trzymanki?

Ćwiczenie 4. Proszę uzupełnić poprawnym czasownikiem.

tłumaczy • śpią • słyszysz • patrzysz • bawi się • potrafimy • chodzę marzą • muszę • uczycie się • wolą • martwią się • pali

On
za dużo papierosów.
(my) Nie
żyć bez zakupów.
(ty)
, ktoś jest na górze! Zadzwoń po policję.
Moje dziecko
na placu zabaw przez cały dzień.
Za często (ja)
na imprezy w Sopocie, ale (ja)
więcej się uczyć przed sesją.
Matki
o dzieci i nie
po nocach.
Nauczycielka
koniugacje, a studenci
, żeby pójść do domu.
Oni
piwo niż wino. Przecież znasz ich preferencje!
(ty)
na mnie, jak na kogoś obcego. Dlaczego?
Wy
polskiego, żeby dostać lepszą pracę, prawda?

Ćwiczenie 5. Proszę uzupełnić poprawną formą.

1.
– Kochanie,
[kończyć] (1) jeść obiad? (ja)
2.
ci coś powiedzieć
[musieć] (2). Wiem, że (my)
[ćwiczyć] (3)
3.
razem jogę, czasami
[chodzić] (4) do kina, ale mam za dużo
4.
czasu wolnego. (ja)
[myśleć] (5) o tym, żeby pójść na studia.
5.
(ja)
[lubić] (6) języki, więc może jakaś filologia? Moi
6.
rodzice
[liczyć] (7) jak kalkulatory, ale ja nie jestem
7.
w tym dobra. Sportowa kariera też nie jest dla mnie, (ja)
8.
[palić] (8) papierosy, kiedy (my)
[wychodzić] (9) na
9.
imprezy. Przyjaciółki
[mówić] (10), że studia to strata czasu,
10.
a ty? Co o tym
[myśleć] (11)?

Ćwiczenie 6. Koniugacje -m/-sz i -ę/-isz; -e/-ysz – proszę uzupełnić poprawną formą czasownika w pierwszej osobie (ja).

słuchać • zaglądam • pić • lubię • wracać • iść • pozwalać • chodzić • wchodzić • boleć • budzić się • móc • schodzić • jeść • witam się • oglądam • nudzę się • bawię się • wiedzieć • mieć • idę

1.
(1) wcześnie, bo około 5:00, nie
2.
(2) się doczekać, żeby wreszcie wyjść z domu.
3.
(3) po wszystkich pokojach,
4.
(4) do szaf, pod krzesła,
5.
(5) po schodach i
6.
(6) z nich. Tak mniej więcej przez godzinę.
7.
Przed wyjściem
(7) jakieś mięso i
8.
(8) wodę. O 6:00
9.
(9) z rodziną, bo wreszcie wstają, śpiochy!
10.
Czas na spacer,
(10) do moich ulubionych miejsc, przechodzę obok cukierni, sklepu spożywczego i parku. Po drodze rozmawiam z przyjaciółmi, jest ich tak wielu! Po 20 minutach
11.
(11) do domu. Jeszcze chwilkę jesteśmy wszyscy razem, ale po 7:00 zostaję sam. Przez 8 godzin
12.
(12) telewizję, ale
13.
(13), bo ekran cały czas jest czarny,
14.
(14) radia, nie
15.
(15) tej muzyki,
16.
(16) mnie od niej uszy, ale niczego innego nie ma.
17.
Czasami
(17) butami, moją czerwoną piłką albo czymś innym, co akurat znajdę. Około 17:00 otwierają się drzwi
18.
i rodzina znowu jest w komplecie. Tata robi dla wszystkich kolację, dzieci opowiadają, jak było w szkole, a mama myje naczynia i nakrywa do stołu. Kiedy
(18) już dość mojej rodziny,
19.
do ogrodu. Wieczorem
, bo
20.
(19), że wszyscy za mną tęsknią.
(20) im się głaskać, przecież jestem ich ulubionym psem!

Ćwiczenie 8. Proszę wybrać poprawną formę.

a) Moi dziadkowie [//] po Polsce.
b) Dziecko [//] zęby.
c) (ja) Teraz [//] do sklepu.
d) O której twój mąż [//] do pracy?
e) Czy (wy) [//] dzisiaj test?
f) Rzadko (my) [//] prysznic.
g) Dziewczyny [//] codziennie.
h) Ta pralka [//] bardzo dobrze.
i) Kochanie, (ja) [//] twój telefon!
j) Nikt nie [//] ze mną, dlaczego?

Ćwiczenie 9. Proszę uzupełnić poprawną formą czasownika w czasie teraźniejszym.

(my)
dom, ale niestety jest bardzo stary, więc w przyszłym tygodniu parter, a za miesiąc
wnętrza.
(ja) Dzisiaj
po raz pierwszy pacjenta z tą chorobą. Nasz najlepszy anestezjolog mi
. Dzieci pacjenta
mi sukcesu.
Firmy
coraz więcej różnorodnych produktów. Wy
te produkty dla nich. Klienci później je
.
Mój mąż rano
swoją koszulę. Ja w tym czasie się
. Nasze córki
w innym mieście, więc mamy cały dom dla siebie.

Ćwiczenie 10. Proszę uzupełnić poprawną formą.

– Czy (ty)
[móc] (1) opowiedzieć mi, jak wygląda twój dzień?
– Oczywiście, zawsze starannie (ja)
[organizować] (2)
swój czas.
[wstawać] (3) bardzo wcześnie. W łazience
[myć] (4) zęby,
[brać] (5) szybki prysznic
i
[iść] (6) na przystanek.
[jechać] (7) do pracy pociągiem.
W drodze
[analizować] (8) statystyki i
[odpisywać] (9) na maile. W Gdańsku Głównym
[kupować] (10)
gazetę i coś do jedzenia.
[pracować] (11) bardzo
ciężko przez cały dzień.
[kontaktować się] (12) z klientami,
[sprzedawać] (13) nasze produkty,
[przyjmować] (14) reklamacje. Po 15.00
[dziękować] (15) współpra-
cownikom i wracam do domu. Po obiedzie
[zajmować się] (16)
domem – sprzątam i odkurzam.
[przygotowywać] (17)
jedzenie na kolejne dni. Później odpoczywam,
[próbować] (18)
nie myśleć o pracy. Jestem tak zmęczony, że o 22.00
[kłaść się] (19) do łóżka. Zasypiam po kilku minutach i śpię jak kamień.

Ćwiczenie 11. Proszę dopasować bezokolicznik do właściwej koniugacji.

mieć
•
jeść
•
zaczynać
•
korzystać
•
obawiać się
•
zwiedzać
•
zgadzać się
•
chodzić
•
kończyć
•
woleć
•
robić
•
cieszyć się
•
bać się
•
nosić
•
prosić
•
chcieć
•
zyskiwać
•
czesać się
•
organizować
•
pisać
•
zajmować się
-m/-sz
-ę/-isz-e/-ysz
-ę/-esz

Ćwiczenie 12. Proszę uzupełnić poprawnymi formami czasowników, które zostały przedstawione na obrazkach.

O której godzinie (ty)
/
/
w weekendy?
Czy (wy)
codziennie rano?
Moi rodzice
w domu w każdą sobotę.
Nigdy nie (my)
łóżka, bo szkoda nam na to czasu.
Gosia
włosy przed pójściem spać.
Zawsze rano (ja)
szybki prysznic, żeby się obudzić.
One
/
na śniadanie coś małego, jogurt z musli albo owoce z miodem.
Zazwyczaj (ja)
/
przed budzikiem, ale dziś go nie słyszałem i zaspałem do pracy.
Dzieci
w wannie z kaczuszkami, bardzo to lubią!

Ćwiczenie 13. Proszę napisać poprawną formę czasownika w czasie teraźniejszym.

1 – Masz; 2 – mogę; 3 – idę; 4 – chcę; 5 – jedziemy; 6 – wracamy; 7 – przedstawiają; 8 – dyskutujemy; 9 – masz; 10 – łowi; 11 – spędza; 12 – krzyczą; 13 – biegają; 14 – bawią się; 15 – możemy; 16 – Przepraszam; 17 – myję; 18 – golę; 19 – jedzą; 20 – umie; 21 – prasuję; 22 – musi.

A:
[mieć – ty] (1) ochotę na spotkanie?
B: Kiedy? Dziś nie
[móc - ja] (2),
[iść - ja] (3)
do fryzjera,
[chcieć – ja] (4) coś zmienić na wiosnę.
A: Okej, może jutro?
B: Jutro, niestety, Karol i ja
[jechać] (5) na ślub do
znajomych. Później jest impreza, więc
[wracać – my] (6)
dopiero w czwartek.
A: W takim razie spotkajmy się w piątek!
B: W piątek? W piątek moi pracownicy
[przedstawiać] (7) nowy projekt, a później
[dyskutować – my] (8) o problemach i finansach, więc chyba nie.
A: Cóż... Życie kobiety biznesu, może
[mieć – ty] (9)
czas w weekend?
B: W weekendy mój mąż
[łowić] (10) ryby
i
[spędzać] (11) czas z kolegami. Moje dzieci
[krzyczeć] (12),
[biegać] (13)
po całym domu i
[bawić się] (14) na ogrodzie.
Nie mogłabym zostawić ich samych, wybacz!
A: A co powiesz na przyszły tydzień?
B: Poczekaj, poczekaj...
[móc – my] (15) spotkać się
za miesiąc o zwartej 9:00?
A: Za miesiąc?
[przepraszać – ja] (16), ale będę bardzo
zajęta, o tej godzinie zawsze
[myć – ja] (17) zęby albo
[golić - ja] (18) nogi. Moje dzieci w tym czasie
[jeść] (19)
śniadanie, sama rozumiesz! Mąż nie
[umieć] (20)
nic sam zrobić, więc później
[prasować – ja] (21)
jego koszule. Pies
[musieć] (22) pójść na spacer.
B: Cóż... Życie pani domu. Będziemy w kontakcie, miło było cię spotkać!